İklim Değil Ticaret Yasası! Muhalefetten Sert Tepki!

TBMM’de kabul edilen İklim Kanunu, karbon ticareti düzenlemeleri nedeniyle muhalefet partileri ve çevre örgütlerinden sert eleştiriler aldı.

İKLİM KANUNU TBMM’DE KABUL EDİLDİ

İklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik kapsamlı bir yasal düzenleme olan İklim Kanunu, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edilerek yasalaştı. Adalet ve Kalkınma Partisi tarafından sunulan teklif, sera gazı emisyonlarının azaltılmasını, iklim uyum stratejilerini ve emisyon ticaretine dair kurumsal yapıyı içeriyor.

KARBON TİCARETİ MERKEZDE, KAVRAMLAR NETLEŞTİRİLDİ

Kanunla birlikte “İklim Adaleti”, “Net Sıfır Emisyon”, “Adil Geçiş”, “Karbon Kredisi”, “Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)” gibi 39 kavram yasal çerçevede tanımlandı. Kanun, tüm kamu kurumlarını ve özel sektörü, belirlenen kurallara ve denetimlere uyum sağlamakla yükümlü kılıyor.

MUHALEFETTEN SERT TEPKİ: “TİCARETİN ÖNÜ AÇILDI”

Muhalefet partileri ise bu yasayı “iklimi değil, ticareti hedefleyen” bir düzenleme olarak görüyor. CHP Mersin Milletvekili Ali Mahir Başarır, “Bu kanun çevre için değil, yandaş şirketlerin kazancı için çıkarıldı. Gerçek bir iklim yasası ortak akılla hazırlanır” dedi.
Saadet Partisi Hatay Milletvekili Necmettin Çalışkan da, “Bu yasa doğaya değil, sermayeye hizmet ediyor. Adı iklim ama içeriği tamamen ticaret” diye konuştu.

TEMA VAKFI: “KAYBEDEN DOĞA VE İNSAN OLDU”

TEMA Vakfı da yasaya karşı çıktı. Vakıf, “Bu yasa gerçek anlamda bir iklim yasası değil. Emisyon ticareti sistemini düzenleyen, fosil yakıtlardan çıkışı içermeyen, adil geçiş politikalarını dışlayan bir metin” ifadeleriyle düzenlemenin içeriğini eleştirdi. Ayrıca, gelirin toplumsal faydaya yönlendirilmemesi ve çevre örgütlerinin sürece dahil edilmemesi de eleştirildi.

EN ÇOK TARTIŞILAN MEKANİZMA: EMİSYON TİCARETİ

Kanundaki en dikkat çeken madde, Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kurulması oldu. ETS’ye göre, doğrudan sera gazı salan işletmelerin, faaliyetlerine devam edebilmek için İklim Değişikliği Başkanlığı’ndan “emisyon izni” alması gerekecek.
Her işletme, yıllık emisyon oranına denk düşen karbon ödeneğini satın almakla yükümlü olacak. Bu krediler, azaltım projeleri yapan şirketlerden satın alınabilecek. Ancak bu sistem, şirketlerin gerçek anlamda emisyon azaltımından kaçmak için kullanabileceği bir “yeşil kılıf” olarak da değerlendiriliyor.

“KİRLİLİK SATIN ALINIYOR” ELEŞTİRİLERİ GÜNDEMDE

Karbon kredisi sistemi, iklim dostu projelere finansman sağlama hedefiyle oluşturulsa da, büyük şirketlerin bu yöntemi “kirletme izni” olarak kullandığına dair çok sayıda eleştiri var. Shell, Volkswagen ve Chevron gibi fosil yakıt devlerinin milyonlarca ton karbon salımını bu kredilerle dengelediği, ancak gerçek anlamda azaltım yapmadığı belirtiliyor.

GUARDIAN ARAŞTIRMASI: KREDİLERİN ÇOĞU DEĞERSİZ

The Guardian gazetesi ve Corporate Accountability’nin 2023 yılında yaptığı araştırma, küresel karbon kredisi projelerinin %78’inin vaat edilen iklim faydalarını sağlamadığını ortaya koydu. Bu projelerin “etkisiz” veya “değersiz” olduğu değerlendirmesi, karbon ticareti sistemine duyulan güvensizliği artırdı.

İDARİ PARA CEZALARI GÜNDEMDE

Yeni yasa kapsamında seragazı raporunu süresinde sunmayan işletmelere 500 bin TL ile 5 milyon TL arasında değişen idari para cezaları getirildi. Ayrıca ozon tabakasını incelten maddeler veya yasaklı florlu gazlarla ilgili kurallara uymayanlara da yaptırımlar uygulanacak.

TÜRKİYE’NİN İKLİM YASASI NEDEN TARTIŞILIYOR?

Yasa her ne kadar iklim değişikliğiyle mücadeleyi hedeflediğini söylese de, içerdiği maddeler nedeniyle "şirketler için finansal araç", "iklim kılıfında ticaret yasası" ve “doğa katliamına yasal kılıf” olarak nitelendiriliyor. Eleştiriler, katılımcılığın eksikliği, şeffaflık sorunu ve sorumluluğun gerçek anlamda şirketlere yüklenmemesi üzerinde yoğunlaşıyor.