Göbeklitepe ve Karahantepe için dikkat çeken teolojik hipotez!

Şanlıurfa’da yürütülen Taş Tepeler Projesi kapsamında ortaya çıkarılan Neolitik dönem yerleşimleri, arkeolojinin yanı sıra dinler tarihi araştırmalarına da konu olmaya devam ediyor. Araştırmacı ve makale yazarı Süleyman Karadaş tarafından hazırlanan yeni bir çalışma, Göbeklitepe, Karahantepe, Sayburç ve Sefertepe gibi alanlardaki anıtsal yapıların bilinçli şekilde toprakla örtülmesini dinî ve tarihsel açıdan ele alıyor.

Çalışmada, söz konusu yapıların kullanım sonrasında toprakla doldurularak kapatılmasının olası nedenleri üzerinde durulurken Kur’an-ı Kerim’de anlatılan Hz. Nuh ve Hz. İbrahim’in putperestlikle mücadelesiyle bağlantılı olabileceğine ilişkin bir teolojik hipotez ortaya konuluyor.

ANITSAL YAPILAR NEDEN TOPRAKLA KAPATILDI?

Araştırmanın temel tartışma konularından birini, Göbeklitepe ve Karahantepe’deki bazı yapıların kullanım dışı bırakıldıktan sonra bilinçli biçimde doldurulması oluşturuyor.

Karadaş’ın çalışmasında, bu uygulamanın dönemin inanç dünyasıyla bağlantılı olabileceği ihtimali değerlendiriliyor. Özellikle putperest inançlarla ilişkilendirilmiş olabilecek mekânların ve sembollerin kullanımının sona erdirilmesi ya da farklı bir anlam kazanması üzerinde duruluyor.

Bu kapsamda Hz. Nuh ve Hz. İbrahim’in tevhid mücadelesiyle söz konusu yapıların kapatılması arasında olası bir ilişki kuruluyor. Ancak bu yaklaşım, kesinleşmiş bir tarihsel bulgu değil, araştırmacının tartışmaya açtığı teolojik bir yorum olarak değerlendiriliyor.

ARKEOLOJİK BULGULAR İLE DİNÎ YORUMLAR AYRI TUTULUYOR

Çalışmada, arkeolojik veriler ile dinî ve teolojik değerlendirmelerin birbirine karıştırılmaması gerektiğine dikkat çekiliyor.

Taş Tepeler'deki yerleşimlerin tarihsel dönemleri ile peygamberlerin geleneksel anlatılardaki dönemleri arasında farklılıklar bulunduğu belirtilirken, bu alanların peygamber kıssalarını doğrudan kanıtlayan yerler olarak değerlendirilmesinin bilimsel açıdan doğru olmayacağı vurgulanıyor.

Araştırmada ayrıca günümüzde kazı alanlarını korumak amacıyla yapılan çatı ve üst örtü uygulamalarının, Neolitik dönemde yapıların toprakla doldurulmasıyla aynı anlamda ele alınamayacağına işaret ediliyor.

KUR'AN, TEVRAT VE MEZOPOTAMYA ANLATILARI KARŞILAŞTIRILIYOR

Süleyman Karadaş’ın çalışmasında yalnızca arkeolojik bulgular değil, farklı dinî ve tarihsel kaynaklar da inceleniyor.

Kur’an-ı Kerim’de Nuh Suresi'nin 23. ayetinde adı geçen Vedd, Süvâ, Yeğûs, Yeûk ve Nesr putları ile Enbiya ve En'âm surelerinde anlatılan Hz. İbrahim’in putperestlikle mücadelesi araştırmanın temel referansları arasında bulunuyor.

Bunun yanı sıra Tevrat’ın Tekvin ve Yeşu bölümleri ile Mezopotamya mitolojisindeki tufan anlatıları ve tanrı tasavvurları da karşılaştırmalı olarak ele alınıyor.

DİSİPLİNLER ARASI ARAŞTIRMALARA KATKI SUNMASI HEDEFLENİYOR

Çalışma, Taş Tepeler bölgesindeki Neolitik yapıların yalnızca mimari ve arkeolojik özellikleriyle değil, dönemin sembolik ve ritüel dünyası açısından da incelenebileceğine dikkat çekiyor.

ÇALIŞMALAR YENİ TARTIŞMALARA KAPI ARALIYOR

Arkeoloji, dinler tarihi, tefsir ve Eski Yakın Doğu araştırmalarını bir araya getiren bu yaklaşımın, bölgenin geçmişine ilişkin farklı tartışmalara zemin hazırlaması bekleniyor. Ortaya konulan teolojik hipotezin ise yeni arkeolojik bulgular ve akademik çalışmalar ışığında değerlendirilmesi gerekiyor.