Adayların Mevsimlik İşçilerden Haberi Var mı?

İşte Odatv Sitesi köşe yazarı Mustafa Kaymakçı kaleme aldığı mevsimlik işçiler ve adaylarla ilgili o yazısı:

Kimileri, yerel seçimler öncesi her parti belediye seçimlerini kazanmak için çaba harcarken “Başkan Adaylarının Mevsimlik İşçilerin Dramından Haberleri Var Mı?” yazısı gündemdeki konumuz olabilir mi diye sorabilir.

Ancak geçtiğimiz Ocak 2019 ayının son günlerine medyada “Hortumun vurduğu Antalya’da yaşamını yitiren 13 yaşındaki Berivan, ailesine yardım etmek için mevsimlik tarım işçisi olmuş!” ve de “Antalya’da mevsimlik işçiler kaza yaptı: 4 ölü” gibi haberler ile canınız yanarsa olabilir.

Dilerseniz, önce bir soru soralım.

MEVSİMLİK İŞÇİLER KİMDİR?

Türkiye’de her yıl, Adana’da örtü altı sebze ve narenci toplama; Antalya’da narenciye toplama; Afyon’da kiraz toplama; Düzce’de fındık toplama; İzmir’de kiraz toplama ve kurutmalık domates kesme; Konya-Aksaray’da pancar çapası; Ordu’da fındık toplama; Samsun’da sebze hasadı; Urfa’da pamuk toplama ve Yozgat-Nevşehir’de pancar çapası gibi işlerde istihdam edilmek üzere Urfa, Mardin, Diyarbakır gibi ağırlıklı olarak Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nden mevsimlik işçiler getirilir.

Mevsimlik tarım işçisi aileleri Mart, Nisan ve Mayıs aylarında evden ayrılırlar, daha çok Eylül, Ekim ve Kasım aylarında evlerine dönerler.

Yapılan bir araştırmaya göre mevsimlik işçilerin(*);

• Yüzde 80’i memleketlerinde şehir ya da kent merkezinde oturmakta. Köyde oturanların oranı sadece yüzde 20. Yüzde 40’ı daha önce bir yerden bir yere göç etmiş. Bu göçlerin çoğunluğunu kırdan kente göçler oluşturmakta. Göçün en önemli nedeni “ekonomik zorluklar”,bir başka deyişle topraksızlık ya da az topraklılık.

• Kente göçenlerin arasında daha önce herhangi bir araziye sahip olanların oranı son derece az. Ailelerin sadece yüzde 7’sinin köylerinde tarım arazileri var ve bu arazilerin ortalama büyüklüğü 10 dönümden küçük.

• Görüşülen ailelerin yaklaşık yüzde 50’sinden fazlası 16 yıldan daha uzun bir süre mevsimlik tarım işçiliği yapmış. 20 yıl ve daha fazla bir süredir mevsimlik tarım işçiliği yapan ailelerin oranı yüzde 30. Bu durum, ailelerin büyük bir kısmının ana geçim faaliyetinin mevsimlik işçilik olduğunu göstermekte.

• İş için ulaşım masraflarının yüzde 81’i kendileri; yüzde 9’u dayıbaşları ve yüzde 5’i işveren tarafından karşılanmakta.

• Dayıbaşılık (elçilik, çavuşluk) kurumunun mevsimlik işçilerin ilişkilerini ve para alışverişini yürüttüğü, elinde tuttuğu güç nedeniyle sömürünün derinleşmesine ve emeğin bağımsızlaşamamasına neden olduğu gözlemlenmekte.

• Yüzde 80’i çadırda yaşamakta; yüzde 56’sının elektriğe erişimi yok; yüzde 62’sinin içme suyunu çeşmeden temin etmekte ve zor banyo ve tuvalet koşullarında yaşamlarını sürdürmekte.

• Radyo-tv ve buzdolabı kullananların oranı yüzde 10’un altında, çamaşır makinesi, bisiklet ya da bulaşık makinesi kullanan aileler neredeyse yok.

• Mevsimlik işçilerin, yüzde 45’’i 9-11 saat arasında, yüzde 45’i 11 saatten daha fazla çalışmakta.Bunun yanında hiç tatillerinin olmadığı belirtilmekte.

• Ailelerin yüzde 65’inin borcu var. Güvencesiz ve kayıt dışı piyasada işçi olarak çalışan ailelerin ve bireylerin sosyal güvenceleri yok. İşsizlikten ve toplumsal-kültürel nedenlerle borçlandıkları ve borçluluk döngüsünden çıkamadıkları yaygın olarak gözlemlenmekte.

• Göçebe tarım işçilerinin çocukları okula düzgün olarak gidememekte, sağlık sorunlarına da çözüm bulunamamakta.

MEVSİMLİK İŞÇİLİĞİN KÖKENİNDE NELER VAR?

Sorunun kökeninde, bölgenin feodal yapısı ve geri kalmışlık sorunu var.

Bu durum, işsizlik ve de yoksulluğu yaratıyor. İşsizlik, topraksızlık, toprak yetersizliği ve bölgedeki sanayi ve hizmet sektörünün eksikliğinden besleniyor.

Yazıyı şu sorularla bağlayalım;

• Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde var olan sorunun temelinde ekonomi olduğunu, sorunun ayrılıkçı hareket tarafından istismar(kötüye kullanmak) edildiğini görmek gerekmiyor mu?

• Bölgede işsizlik sorununun çözümü için öncelikle toprak reformunu dile getirmek şart değil mi?

• Toprak reformu ile birlikte çiftçilerin kooperatif örgütlenmesini egemen kılmak gerekmez mi?

• Bölgede kamu yönlendiriciliği ve egemenliğinde tarımsal sanayinin kurulması zorunlu değil mi?

Gelelim konunun yerel yönetimlerle bağlantısına.

Yerel yönetimler mevsimlik işçiler için neler yapabilir?

· İskan edildikleri yerlerde sağlıklı barındırma olanakları sağlayabilirler.

· Ulaşım hizmetleri ve sağlık sorunlarının çözümü için yardımcı olabilirler.

· Çalışma koşullarını kamu ile düzenleyebilir ve çocuk emek sömürüsünü engelleyebilirler.

· Çocukların düzenli okula gitmelerini sağlamak için kamu ile işbirliği yapabilirler.

---------------------------------------------------------------------------

(*) Hayata Dernek Desteği. Mevsimlik Gezici Tarım İşçiliği Araştırma Raporu

Mustafa Kaymakçı